İnternetin yeni yıldızı Web 2.0, ona aşina olan hemen herkes için farklı bir anlama geliyor. Mesela Fidelity Labs’dan Charles Bergman’a göre bir gün, Second Life veya World of Warcraft gibi popüler oyunlardaki görüntülerden alışık olduğumuz bol renkli, 3D arabirimler, ticari web sitelerinde ve hatta masaüstü uygulamalarda daha fazla yer alacak.

Paylaştığı fikirlerin çalıştığı firmanın değil sadece kendi fikirleri olduğunu vurgulayan Bergman, geçtiğimiz günlerde bağımsız kuruluşlar tarafından organize edilen “Web 2.0, nedir ve ne anlama geliyor?” etkinliğine konuşmacı olarak katıldı. “İlk etapta bazıları Second Life benzeri sitelerin 3D arabirimini veya kullanıcı avatarlarını aptalca bulabilir” diyor Bergman ve devam ediyor, “ancak yıllar önce AT&T Bell Labs’dayken, araştırmacılar ağları gözlemlemek üzere metin tabanından GUI tabanlı ekranlara geçiş üzerinde çalışıyordu ve insanlar yine aynı tepkiyi vermişlerdi. Şurası açık ki, bu arabirim değişikliği şimdi oldukça mantıklı görünüyor ama o zamanlar öyle değildi” diyor Bergman. “Günümüz perspektifinden bakıldığında bu değişim çok daha anlamlı ve kullanımı kolay bir kullanıcı arayüzü.”

Bergman, Amerikan ordusunun çoktan bu türden 3D arayüzlerden faydalanmaya başladığını söylüyor. “Cevaplanması gereken en büyük soru ise yeni nesil arabirime sahip bir uygulamanın ekranına bakarken kullanıcılar bilginin ne kadarını sindirebiliyor?”, diyor Bergman. 3D arayüzlerin başlangıçta sizin düşüneceğinizden daha geniş kitlelere çekici gelme ihtimali göz önüne alınarak araştırmaların yapılması gerekiyor. Özellikle oyun siteleriyle birlikte anılan genç, erkek topluluğu göz önüne alınırsa. Eskiden olduğu kadar arkadaşlarını görebilmek için dışarı çıkamayanlar da, örneğin yaşlı kişiler, sosyal etkileşim için bu türden arayüzleri cazip bulabilirler.

Fidelity, çeşitli web sitelerinin eski müşterileri için daha kullanışlı olmalarını sağlamak üzere bir dizi araştırma yapıyor. Ayrıca kendi sitelerinin görme gücü zayıf ve el becerisi kısıtlı olan kullanıcılar için erişilebilir olmasını sağlamak üzere her türlü testten geçiriyor. Bergman ve Fidelity Center for Applied Technology üyelerinden bir grup, geçen yaz bir tanıtım turu gerçekleştirerek, diğer uygulamalarla birlikte whiz-bang network yönetim arayüzlerinin nasıl kullanabileceği üzerine örnekler sundular.

Bergman aynı zamanda “mashup”ları da (İki veya daha fazla kaynaktan içerikleri birleştiren web siteleri ya da uygulamalar) geleceği parlak bir Web 2.0 teknolojisi olarak görüyor. Fidelity, müşterilerinin web aracılığıyla konumları bulmasına yardımcı olmak üzere şubeleriyle ilgili bilgileri ve coğrafik bilgileri bir araya getiriyor. Coğrafik tabanlı “mashup” lar web’de mantar gibi türemişken, Bergman katılımcıları müşterilerine daha iyi hizmet verebilmek için organizasyonlarının uygulamaları nasıl birleştirebilecekleri hakkında yaratıcı bir biçimde düşünmeye zorladı. Mashup’a örnek olarak http://www.salesforce.com/appexchange/">www.salesforce.com/appexchange” AppExchange web sitesini örnek verdi; burada bir servis satıcısı olarak yazılım, üçüncü şahısların sitede kendi salesforce.com yazılım tabanlı oluşumlarını geliştirmelerine ve müşteri toplamalarına izin veriyor.

Etkinlikte ayrıca internet danışmanlık firması Molecular’dan Steve Mulder ve Ricardo La Rosa da söz aldı. Molecular, firmaların, çoğu Web 2.0 teknolojilerine dayanan web siteleri ve uygulamalar geliştirmesine yardımcı oluyor. Onlar Web 2.0’ın üç şeyden oluştuğunu söylüyorlar: Kullanıcı katkısı, açıklık ve zengin arayüzler (3D gibi).

Bir web sitesinin kullanıcı katkısına gerçekten açık olup olmadığını belirlemek için, kullanıcıların oradaki varlığının hangi derecede olduğunu sormayı önerdiler. Üye müşterilerin puanları ve incelemeleri ile Amazon ve eBay’i lider olarak örnek gösterdiler (halihazırda bu özellikler birçok sitede daha bulunuyor). Bir diğer örnekleri de üçüncü parti mesaj panolarına link veren TiVo’ydu; her ne kadar buralarda bir takım korsan öneriler de yer alıyor olsa. Ama aynı zamanda etkileşimi daha düşük olan ESPN gibi siteleri de işaret ettiler; burada kullanıcılar kendilerine ait bir bölümde kordon altına alınma eğilimindeler.

“İnsanların sitenizdeki şeylere puan vermesine nasıl izin veriyorsunuz” diye sordu Mulder, Molecular’ın kullanıcı deneyimi baş danışmanı. “Müşteriler ve diğerleri için sitenizde konuşmalarını sağlayacak bir yol dahi sunmuyorsanız, en azından onların sizin organizasyonunuz hakkında başka yerlerde neler söylediklerini açığa kavuşturmalısınız”, diyor Mulder.

Sitenizde kullanıcı tarafından oluşturulmuş içeriğe izin veren araçlar arasında wiki’ler (kaydolmalarına gerek kalmadan ziyaretçilerinin kolayca içerik ekleyebildiği, kaldırabildiği veya düzenleyebildiği siteler) ve tagging (etiketleme) var; özellikle ikincisi bilgiyi aramayı çok daha kolaylaştırabiliyor. Mulder, sitesinde kullanıcı tarafından oluşturulmuş içeriği ileri seviyede destekleyen çizgi roman yayıncısı Marvel’i örnek gösterdi; hatta Kaptan Amerika ve diğer karakterlerin biyografilerinin Wikipedia tarzında yazılabilmesi için yardım etmelerini sağladı. “Marvel bunu kendi başına yapmış olsaydı kaça mal olurdu bir düşünün” diye konuştu. Kullanıcı tarafından oluşturulmuş içerikle fazlasıyla ilgilenen başka bir firma da Lego. Sitesinde düzenli olarak gerçekleştirilen yarışmalarda birbirine kenetlenen plastik parçalar kullanılarak yeni şeyler ortaya çıkartılıyor.

Mulder, giderek daha fazla organizasyonun web sitelerinde kullanıcıların, belki de akıllarına hiç gelmeyecek içerikleri üretebildiği, platformlar geliştirdiğini söylüyor. Bu yüzden firmaların web sitelerini esnek bir şekilde geliştirmeleri gerektiğini söylüyor. (Başlangıçta bir oyun sitesi olarak çıkan ama daha sonra şaşırtıcı bir biçimde fotoğraf paylaşım sitesine dönüşen, şu anda Yahoo’nun sahip olduğu Flickr’a dikkat çekti.)

Tabii ki bu türden bir açıklık kendi dezavantajlarını getirebilir; mesela Chevrolet müşterilerine Tahoe için kendi video reklamlarını yapmaları konusunda cesaret verdiğinde, kimi reklamlar pek de hoş değildi. Bir Chevrolet genel müdürü içeriği sansürlemenin kazanç sağlamayacağına karar verdi ve negatif reklamlara rağmen insanların en azından araba hakkında konuşmaları sağlandı. “Kendinize sormalısınız, ne derece izin vermeye hazırsınız?” diyor Mulder.

Molecular’ın baş mühendislik danışmanı La Rosa, “Buna Amazon gibi firmaların yaptığı gibi, API’leri ne kadar kullanılabilir yapmak istediğiniz de dahil”, diyor.

“Gerçek şu ki firmalar, insanların sitelerini nasıl kullanacağı üzerinde daha az kontrole sahip”, diyor La Rosa. New York Times web sitesine bakarken kullanıcıların reklamları çıkartmasını sağlayan araçlar, örneğin. Firmaların, kullanıcı tarafından oluşturulmuş mashup’ları ne derece destekleyeceklerine karar vermeleri gerekiyor.

Organizasyonlar aynı zamanda web sitelerine uygun görüldükleri yerde Flash ve Asynchronous JavaScript + XML gibi teknolojileri kullanarak daha zengin arayüzler kazandırmaları gerekiyor. Molecular danışmanları müşteriler için ödeme işlemini kolaylaştıran web sitesi örneklerini gösterdi. Burada örneğin, ileri veya geri gitmek için oklara basmak zorunda kalmadan aynı ekranda durdular.

“Sonuç olarak, web siteleri artık iyice durağan olmaktan çıkarak istenildiği gibi yönlendirilebilen uygulamalara dönüşüyor”, diyor La Rosa.