Jorge Villagrán, Guatemala tarihindeki en önemli ve hassas projelerden bir tanesini idare ediyor: Ulusal polis dosyalarında yer alan sayısız dokümanın korunması ve sayısal ortama aktarılması. Böylece bu ülke, insan hakları ihlalleri hakkında delil toplayabilecek ve acımasız iç savaşın kalan izlerini de yok edebilecek.

Uzun süredir yok edilmiş, kayıp ya da var olmadığı düşünülen yaklaşık 80 milyon doküman kazara 2005 Temmuz’unda bulundu; yarasa, fare, termit ve böcekler tarafından istilaya uğramış Guetemala’nın yarısı yok olmuş binalarında. Otoriteler, ulusal polis arşivlerinin, 200,000 insanın ölümüne neden olan ve 1996’da bir barış anlaşmasıyla sona eren Guatemala’daki 36 yıl süren iç savaş esnasında insan hakları zulmü hakkında paha biçilmez kanıtlar içerdiğine inanıyor. (Hükümet ve solcu gerillalar ulusal polisi devreden kaldırdı. Guatemala’da şimdi demokrasi hakim.)

“Bu dosyaların bulunması çok önemli çünkü bunların varlığı sürekli inkar edilmişti. Şimdi var oldukları ortaya çıktı ve aynı zamanda sayıca çok fazlalar,” diyor Villagrán.

10 yıldır, insan hakları grupları iç savaş sırasında meydana gelen suçları belgelemek için yorulmak bilmeden çalıştı. Resmi kanıtlar ıspatlıyor ki polis ve askeriye, politik görüşlerinin üstesinden gelmek zor olduğu için vatandaşları kaçırdı, öldürdü ve işkence etti. Tabii şimdiye kadar.

Villagrán, geçmişte işlenmiş suçların delillerinin araştırıldığı dokümanların temizlenmesi, korunması, düzenlenmesi ve analiz edilmesi misyonuna sahip hükumet destekli İnsan Hakları Ombudsman Bürosu için çalışıyor. Amaç: İnsan haklarını ihlal edenleri adalet önüne çıkarmak. “Elde edilen tüm ifadeler [önceki soruşturmalarda] kurbanlardan. Bu madalyonun diğer yüzü. Resmi dokümanlar var,” Villagrán’ın tarihin resmi versiyonunu açıklarken söyledikleri bunlar. Öncelikle Villagrán’ın çalıştığı kurum, terk edilmiş doküman depolarını yenileyerek dokümanları korumaya gereksinim duyuyordu. Güvenlik görevlileri sürekli olarak nöbet tutuyor. Sonra sıra kayıtların korunmasına geldi.

Dokümanların dijitalleştirilmesi ve bunların veritabanlarına yüklenmesi için bir proje yürütülüyor. Bunun amacı analiz süreci için belgelerin elektronik hallerini hazırlamak (Bir sonraki plan ise dokümanların web’den gönderilmesi.)

Villagrán, kurumunun dokümanların dijitalleştirilmesi için bir Kodak tarayıcıyı ve ciltli kayıtların dijitalleştirilmesi için de bir Minolta tarayıcıyı kullandığını belirtiyor. Çalışanların sıklıkla dokümanları temizlemesi ve sayfaları elle beslemesi gerekiyor. “Kitaplar, not defterleri, tek sayfalar, standart kağıtlar, ince kağıtlar, renkli kağıtlar, küf kaplı kağıtlar, eski kağıtlar, yeni kağıtlar, hemen hemen her türlü çeşit var,” diyor Villagrán.

Villagrán’ın ekibi, araştırmacıların onları tasnif edebilmesine yardımcı olmak üzere kayıtların türlerine göre tasnifini sağlayan bir arşivleme sistemini oluşturmak için danışmanlarla çalışmış. “İnsan hakları bilgileri için bu dokümanları incelemek öncelikle yaptığınız arşivleme çalışmasının türüne ve materyaller üzerinde uygulanması için getirdiğiniz teknolojilere bağlı,” diyor Ulusal Güvenlik Arşivi’nden (ombudsman bürosunun danışmanı, kar amacı gütmeyen, Washington merkezli bir araştırma grubu) Kate Doyle.

Doyle’un önerisine göre Villagrán, yine kar amacı gütmeyen Benetech Initiative tarafından geliştirilmiş açık kaynak Martus doküman yönetim uygulamasını benimsemiş. Program özellikle insan hakları gruplarının topladıkları bilgileri yönetip analiz etmelerine yardımcı olmak için tasarlanmış. Martus, verilerini otomatik olarak uzak sunuculara yedekleyecek şekilde ayarlanmış, dahili şifrelemeye sahip ücretsiz bir PC uygulaması.

Bu doküman binalarının 24 saat korunması gösteriyor ki, bu hassas bir proje ve iddia edilen suçlular halen Guatemala’da bulunuyorlar ve her an ciddi cezalar alabilirler.

“Guateamala’lılar bilgilerinin güvenliğini sağlamanın önemini anladı,” diyor Benetech’in Latin Amerika projeler koordinatörü Tamy Guberek. “Veri güvenliği konusunda çok dikkatliler. Aracı öğrenmek ve ondan en iyi şekilde yararlanmak için büyük bir başlangıç yaptılar.”

Arşivin büyüklüğü ve düzensiz durumu, Aralık ayına kadar tamamen bitmesi gereken tarama işinin (projenin bu evresi için 2.5 milyon dolarlık bütçenin sona erdiği tarih) bitirilemeyeceği anlamına geliyor. Ekip iç savaş dönemindeki insan hakları açısından araştırılmaya değer potansiyel dosyaların taranmasına öncelik veriyor. Ancak arşivde, bir asra yayılmış idari ve bürokratik dokümantasyonlar dahil, başka kayıtlar da var.

Burada Benetech aynı zamanda arşivden rastgele örnekler alarak Villagrán’ın ekibine yardım ediyor; bu sayede, yüzde kaçının insan hakları ihlalleriyle ilgili bilgileri içerdiği gibi, bileşimi hakkında sonuçlara ulaşmak mümkün olabilecek, diyor Guberek. Teknoloji, “dokümanların analizi içerisine daha önce sahip olmadığımız bir izlenebilirlik seviyesini” oluşturuyor, diyor Doyle.